... ...

تصرف عدوانی چیست و آشنایی با انواع دعاوی آن

  • ۱۹ مرداد ۱۴۰۰
  • بروزرسانی:
  • بدون نظر
  • 8 دقیقه
  • 156 بازدید

در قوانین ایران مالکیت خصوصی، جایگاه والایی از نظر فقهی و نظام حقوقی دارد و تصرف اموال غیرمنقول جایز دانسته نشده است. از این رو، موضوع طرح شکایت تصرف عدوانی برای افراد جامعه از نظر قانونگذار محفوظ است. بنابراین در تعریف این موضوع می توان گفت، چنانچه مالی در تصرف و اختیار دیگری باشد را نمی توان به شیوه توسل به قدرت شخصی یا زور تصاحب نمود، مگر این که اجازه آن به واسطه حکم قانونی یا قرارداد باشد، در این صورت شخص تصاحب کننده، غاصب نامی‌ده می شود و می توان او را به عنوان متصرف عدوانی مورد پیگرد قانونی قرار داد.

از آنجا که این دعوا به دلیل حمایت از منافع مالک نسبت به مال صورت می گیرد، می توان آن را در دو چارچوب حقوقی و کیفری مطرح کرد.

انواع دعاوی تصرف عدوانی

این دعاوی به سه نوع تقسیم می شود:

  • حقوقی: در این نوع دعوی، برای رفع تصرف عدوانی به دادگاه مراجعه می کنید و متصرف سابق ادعای خود را مبنی بر خارج نمودن بدون رضایت مال غیرمنقول از سوی دیگری را مطرح می کند. البته در ماده ۱۶۱، مالکیت خواهان دلیلی بر تحقق دعوا نیست و از نظر حقوقی مهم است که مدت زمان تصرف سابق خواهان به میزانی باشد که بتوان به لحاظ عرف او را متصرف شناخت.
  • کیفری: از آنجا که این موضوع هم جنبه حقوقی دارد، هم جنبه کیفری، بنابراین امکان شکایت کیفری وجود دارد. در موضوع تصرف عدوانی کیفری، عنصر قانونی جرم را ماده ۶۹۰ بخش تعزیرات قانون مجازات اسلامی تشکیل می دهد. در این مورد قاضی باید پس از طرح شکایت برابر مقررات به آن رسیدگی کرده و علاوه بر مجازات جرم، حکم به رفع تصرف نیز بدهد. از آنجا که ماده فوق الذکر مربوط به اموال غیرمنقول است، در مورد اموال منقول می توان به قانون، اصلاح قانون جلوگیری از تصرف عدوانی مراجعه کرد.
  • ممانعت از حق: به عبارت دیگر به دعوای رفع، ممانعت از حق گفته می شود.

انواع دعاوی تصرف عدوانی

تفاوت تصرف عدوانی حقوقی و کیفری

تصرف عدوانی در واقع عملی خلاف قانون است که هم می توان آن را به صورت کیفری و هم حقوقی پیگیری کرد. این دو دعوی، تفاوت هایی با یکدیگر دارند:

  • تفاوت در عنصر معنوی: به جرم تصرف بی اجازه مال دیگری که در این کار قصد داشته باشد و از علم اینکه مال متعلق به دیگری است آگاه باشد و همچنان به نفع خود استفاده کند، گفته می شود. البته این عنصر برای تحقق جرم تصرف عدوانی ضروری محسوب می شود ولی در طرح دعوای حقوقی، نیت مرتکب اهمیتی ندارد.
  • احراز مالکیت: برای ثبت شکایت، عامل احراز مالکیت یک ضرورت محسوب می شود. بنابراین در این نوع دعوی حتما باید مالک یا نماینده قانونی او اقدام کند؛ در صورتی که در دعوی حقوقی نیاز نیست که شخص اقدام کننده حتما مالک باشد، بلکه می تواند متصرف قانونی قبلی نیز باشد.
  • مرجع رسیدگی کننده: از جمله تفاوت های حقوقی و کیفری این دعوی، مرجع رسیدگی است که متفاوت خواهد بود. دادسرای حوزه وقوع مال به این دعوا رسیدگی می کند و فرآیند آن با ثبت برگه شکواییه شروع می شود. در صورتی که دادگاه حقوقی برای رسیدگی به تصرف عدوانی حقوقی ذیصلاح است و باید نسبت به ثبت دادخواست حقوقی اقدام کرد.
مطلب مرتبط:  تهدید شدن پسر توسط دختر بعد از رابطه

تفاوت در عنصر معنوی

شکایت مبنی بر تصرف عدوانی و مرجع صالح

براساس مواد ۱۵۸ و بعد آن در قانون آیین دادرسی مدنی، چنانچه فردی غیرقانونی ملکی را به اختیار خود درآورد یا اینکه مانع از ورود مالک شود و نیز مزاحمتی برای استفاده مالک فراهم آورد، دعاوی تصرف عدوانی گفته می شود. شایان ذکر است که در ماده ۶۹۰ تا ۶۹۳، این عمل در قانون مجازات اسلامی مصداق جرم است. نکته مهم این است که دعاوی مورد اشاره فقط در مورد اموال غیرمنقول امکان طرح دارد.

براساس ماده ۱۲ قانون آیین دادرسی مدنی، مرجع رسیدگی کننده به دعاوی مربوط به اموال غیرمنقول متشکل از شکایات مالکیت، ممانعت از حق و مزاحمت در دادگاهی واقع می شود که مال غیرمنقول در حوزه آن واقع شده است و بنابراین حوزه مقیم خوانده مطرح نیست.

ارکان تحقق دعاوی تصرف عدوانی

از آنجا که دعوای تصرف عدوانی مبتنی بر ادعای متصرف سابق در مورد خارج کردن اموال غیرمنقول بدون رضایت او بوده است، می تواند اعاده تصرف خود را نسبت به آن مال طرح کند. این گونه دعاوی می تواند حقوقی و نیز شامل دعاوی کیفری باشد. در نتیجه می توانیم بگوییم به گونه ای با «ید» به معنی سلطه شخص بر مالی، به گونه ای که آن مال در اختیار او برای هرگونه تصرف و تغییر باشد، ارتباط دارد. براساس ماده ۱۵۸ قانون آیین دادرسی مدنی موارد زیر در تحقق دعوای تصرف عدوانی حقوقی ضروری است که در ادامه به آن می پردازیم:

  • پیشینه تصرف خواهان: علاوه بر تسلط نسبت به مال به منظور استفاده شخصی، باید بین مال و متصرف مدتی ارتباط برقرار باشد تا عرفاً بتوان آن را سابقه تصرف تلقی کرد.
  • عدم سبق تصرف خوانده: علیه کسی می توان حکم رفع تصرف صادر کرد که تصرف او بر تصرف خواهان لاحق باشد. بنابراین یکی از ارکان این دعوی، این است که خوانده مال مورد دعوی را از تصرف متصرف سابق خارج کرده باشد.
  • عدوانی بودن تصرف خوانده: آنچه در تحقق غصب ضرورت دارد، عدوانی بودن تصرف است. از آنجا که در قانون مدنی مفهوم «عدوانی» تعریف نشده است بنابراین در ماده یک قانون برای جلوگیری از تصرف عدوانی برای بیان مفهوم «عدوانا» عبارت «بدون رضایت» مطرح شده است و بنابراین در موارد دعاوی مربوطه، عبارت فوق الذکر به کار برده می شود.
  • غیرمنقول بودن مال مورد تصرف: ماده ۱۵۸ قانون آیین دادرسی مدنی می گوید که این دعوا، مربوط به اموال غیرمنقول است و برای اقامه دعوای مالکیت در مراجع قضایی می توان اقدام کرد.

دعوای خلع ید چیست؟

عنوان دعوایی است که مالک اموالی غیرمنقول، علیه متصرف غیرقانونی مال خود اقامه می کند و خواسته او از دادگاه این است که آن مال را از تصرف متصرف خارج کند. در این مورد، مالک با ارائه سند مالکیت به دادگاه محل وقوع مراجعه می کند، بعد از تنظیم دادخواست، دعوای خلع ید را علیه اصطلاحاً غاصب طرح می کند و حق خود را مطالبه می کند. بنابراین مالکیت بلامنازع، شرط اصلی طرح این دعوا محسوب می شود.

مطلب مرتبط:  نمونه دادخواست استرداد لاشه چک نکاتی که لازم است قبل از طرح دادخواست لاشه چک بدانید

شایان ذکر است که دعوای خلع ید با دعوای تصرف عدوانی فرق دارد؛ چون اساس دعوای خلع ید، عدم وجود قرارداد بین دو طرف و در واقع غصب است. برای آشنایی با وکیل خلع ید مشاعی می توانید به لینک مربوطه مراجعه کنید.

صدور دستور رفع تصرف عدوانی

در پرونده های جزایی تصرف عدوانی چنانچه سبق تصرف محرز شود، یعنی سابقه تصرف ابتدایی شاکی یا مدعی ثابت شود و نیز تصرف متهم یا فردی که علیه او شکایت شده برای مرجع قضایی احراز شود یا به عبارتی الحاق عدوانی بودن محقق شود، می توان برای رفع تصرف حکم صادر کرد.

براساس ماده ۱۶۹ قانون آیین دادرسی مدنی، تا زمانی که ختم رسیدگی اعلام نشده باشد و اگر شخص ثالث خود را ذینفع بداند، اجازه ورود داده شود، صرف نظر از اینکه دعوی در مرحله بدوی یا تجدیدنظر باشد.

براساس ماده ۶۹۰ قانون مجازات اسلامی، تصرف عدوانی، مزاحمت و ممانعت از حق به مثابه جرم است و مجازات خواهد داشت. درخصوص اجرای حکم، در صورتی که رای دادگاه رفع تصرف یا مزاحمت یا ممانعت از حق باشد، بلافاصله توسط دادگاه یا ضابطان دادگستری نسبت به خارج نمودن متصرف عدوانی اقدام و درخواست تجدیدنظر مانعی برای اجرا نخواهد بود.

براساس قانون اجرای احکام و ماده ۱۴۷، رسیدگی به این گونه دعاوی خارج از مهلت است و مستلزم پرداخت هزینه دادرسی دعاوی غیرمالی است.

صدور دستور رفع تصرف عدوانی

نتیجه گیری و جمع بندی

بنابر تعبیر قانون آیین دادرسی مدنی و در مواد ۱۵۸ به بعد آن، چنانچه فردی عدواناً و غیرقانونی ملکی را تصرف کند یا از ورود مالک یا استفاده مالک ممانعت نماید یا به گونه ای برای استفاده مالک مزاحمت ایجاد کند، دعاوی تصرف گفته می شود. در ماده ۶۹۰ به بعد قانون مجازات اسلامی، تصرف عدوانی جرم دانسته شده است. برای کسب اطلاعات بیشتر و مشاوره با وکلای متخصص و معتبر، با مجموعه تهران مدافع در تماس باشید.

سوالات متداول

  1. مدت زمان دعوای تصرف چقدر خواهد بود؟

از آنجا که رسیدگی به این گونه دعاوی براساس ماده ۱۷۷ قانون آیین دادرسی مدنی خارج از نوبت است، اصولاً روند رسیدگی چندان طول نمی کشد ولی در نوع کیفری آن، بستگی به شیوه اقدام و روش قاضی مربوطه دارد.

  1. برای طرح شکایت و اعلام وقوع جرم باید به کجا مراجعه کرد؟

دادسرای محل وقوع جرم.

  1. اگر اقدامات مالک موجب اخلال در تصرف مستاجر شود، امکان طرح دعوای تصرف عدوانی به طرف او وجود دارد؟

بله، چون مالک بدون مجوز قانونی و با توسل به زور و بدون رضایت مستاجر، مورد اجاره را تصرف کرده است.

  1. آیا دعوای خلع ید با دعوای تصرف عدوانی تفاوت دارد؟

بله؛ چون اساس دعوای خلع ید، عدم وجود قرارداد بین دو طرف و در واقع غصب است.

سوالات شما
بدون دیدگاه

سوالات خود را می توانید مطرح کنید تا در اسرع وقت به پاسخ برسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

... ...
مشاوره تلفنی رایگان مشاوره تلفنی رایگان - 02191001312