آیا در قانون جدید، بازرسی و گشتن ماشین ها توسط پلیس قانونی است؟

پاسخ به این سوال در وهله اول خیر است اما استثناء قانونی نیز برای بازرسی داخل اتومبیل وجود دارد پس قبل از پاسخ به این سوال ابتدا باید دید آیا گشتن ماشین توسط پلیس و به عبارتی بازرسی خودرو توسط پلیس از چه زمان و بر اساس چه قانونی یا بخشنامه های قانونی تلقی شد و بعد از آن تنها در مواردی خاص قانونی تلقی گردید.می توانید برای اطلاعات بیشتر با مشاوره حقوقی رایگان ما در ارتباط باشید.

در سال ۱۳۷۹ طبق بخشنامه شماره 1/179/01/402 اداره کل قوانین و امور حقوقی ناجا که تفتیش و بازرسی خودروها را علی اطلاق و غیر جرائم مشهود بدون کسب اجازه مخصوص از مقام قضایی مجاز دانسته بود و حتی در این بخشنامه و دستور مقام قضایی در زمینه خودداری از تفتیش و بازرسی غیر قانونی را غیرقابل ترتیب اثر اعلام داشته بود.

پس همانگونه که مشخص شد پلیس طبق این بخشنامه بازرسی خودرو را بدون وجود جرم مشهود می‌توانست انجام دهد جرم مشهود طبق قانون به این معنا است که برای آن جرم قانونگذار مجازات تعیین نموده و این جرم در امکان عمومی و منظر مردم و پلیس مشاهده شود بلافاصله اقدام از سوی پلیس و اطلاع از سوی مردم به پلیس داده شود مانند عربده کشی – کیف قاپی –زورگیری –سرقت از منزل  و تصادف و فرار از محضر تصادف.

پس در این موارد جرم مشهود معنا پیدا می کند.

طبق این بخشنامه حتی در صورتی که فردی به صورت عادی در تردد با خودرو بود بازرسی داخل اتومبیل و گشتن ماشین توسط پلیس جلوه قانونی داشت.

آیا طبق قانون جدید گشتن ماشین توسط پلیس امکانپذیر است؟

همانگونه که در مطلب فوق ذکر  شد طبق بخشنامه قبل پلیس بدون وجود جرم مشهود نیز امکان بازرسی خودرو را داشت اما طبق ماده ۵۶ قانون آیین دادرسی کیفری بازرسی اشیا از جمله اتومبیل در جرایمی که مشهود نیست فقط باید با اجازه موردی قاضی صورت بگیرد.

بر طبق این ماده و با لغو بخشنامه شماره 1/179/01/402  سال ۱۳۷۹ که پلیس را مجاز بررسی و تفتیش خودرو بدون اجازه از مقام قضایی و در همه موارد قانونی دانسته بود لغو گردید و بازرسی خودرو توسط پلیس را صرفاً در موارد مشهود امکان‌پذیر دانست و در سایر موارد که جرم مشهودی وجود ندارد صرفاً با دستور موردی در خصوص همان خودرو را از مقام قضایی قانونی دانست.

بازرسی خودرو توسط بسیج قانونی است؟

بسیج و سایر ضابطین  قضایی نیز طبق قانون موظف به اعمال قانون در ارتباط با وظایف مجهول بوده و بر اساس ماده ۵۶ قانون آیین دادرسی کیفری موظف می باشند صرفاً در موارد مشهود اشیا از جمله اتومبیل را بازرسی نمایند و در موارد غیر مشهود می بایستی با اجازه از مقام قضایی و با مشخص بودن خودرو  نسبت به بازرسی و گشتن خودرو اقدام نمایند.

آیا گشتن کیف توسط پلیس قانونی است؟

که طبق قانون قضایی میان خودرو و یا وسایل شخصی افراد مانند ساک و کوله پشتی نمی باشد وقتی جرم مشهودی وجود نداشته باشد هرگونه بازرسی مستلزم کسب اجازه از مقام قضایی است حال خودرو باشد یا وسایل شخصی دیگر.

 آیا پلیس می‌تواند بدون دلیل خودرو را متوقف و مدارک شناسایی را مشاهده نماید؟

. در صورت عدم تخلف خیر حتی درخواست مدارک بدون دلیل ، قانونی نمی باشد

آیا نداشتن حجاب در خودرو جرم است و شامل گشتن ماشین توسط پلیس می شود؟

طبق ماده 638 قانون مجازات اسلامی بانوانی که بدون حجاب در معابر و انظار عمومی ظاهر گردند به مجازات حبس از 10 روز تا 2 ماه و یا از 50 هزار تا 500 هزار ریال جزای نقدی محکوم می گردند.

در خصوص کشف حجاب در خودرو و مجلس شورای اسلامی در طرحی با عنوان طرح صیانت از عفاف و حجاب در خصوص کشف حجاب در خودرو را مطرح نموده که بر این اساس:

معیار حجاب اسلامی پوشش سر و گردن به جز گردی صورت است و عدم رعایت آن دارای مجازات است.

جریمه کشف حجاب در خودرو علاوه بر مجازات جرایم قانونی که در بالا ذکر شد شامل 100 هزار تومان جریمه و 10 نمره منفی است.

در تکمیل مبحث گشتن ماشین توسط پلیس و کشف حجاب لازم به ذکر است طبق قانون جریمه فوق و مجازات در نظر گرفته شده در ماده 638 قانون مجازات اسلامی برای کشف حجاب در خودرو در نظر گرفته شده است.

ممنوعیت بازرسی خودرو بدون حکم قضایی

برابر اصل 22 قانون اساسی و ماده 55 قانون آیین دادرسی کیفری ، بازرسی خودرو بدون حکم قضایی ممنوع می باشد

اصل 22 قانون اساسی

در این اصل آمده است که : حیثیت ، جان ، مال ، حقوق ، مسکن و شغل اشخاص از تعرض مصون می باشد مگر در موارد خاص که قانون مجاز می داند

ماده 55 قانون آیین دادرسی کیفری

در این قانون ذکر گردیده که : ورود به منزل، اماکن تعطیل و بسته ، تفتیش آنها و همچنین بازرسی اشخاص و اشیاء در جرائم غیر مشهود با اجازه موردی مقام قضایی امکان پذیر است هر چند اجرای تحقیقات را بطور کلی به ضابط ارجاع داده باشد

ماده 36 منشور شهروندی

در این منشور آمده باید به حریم خصوصی شهروندان احترام گذاشت و در محل سکونت ، اماکن و وسائل خصوصی و نقلیه از بازرسی و تفتیش مصون هستند مگر با حکم قانونی

مجازات ماموران انتظامی در خصوص بازرسی خودرو بدون حکم قضایی

چنانچه ضابط یا پلیس بدون وجود جرم مشهود و حکم قضایی خودروی را بازرسی نماید برابرماده 63 آیین دادرسی کیفری ، تخلف از مقررات مواد مذکور در ماده 55 این قانون توسط ماموران موجب محکومیت به 3 تا 12 ماه انفصال از خدمت دولتی خواهند شد لذا اگر ضابط بدون حکم قضایی و دلیل قانونی اقدام به بازرسی کند در صورت شکایت فرد بازرسی شده مامور خاطی مجازات می گردد ، ضابطان موظفند طبق مقررات مربوطه عمل نمایند

چگونه می توان از ماموری که بدون دلیل و مجوز قانونی مبادرت به بازرسی خودرومی کند شکایت نمود

اگر ماموری بدون مجوز قانونی و فقط از روی حدس اقدام به بازرسی خودرو کند این مامور مرتکب خلاف شده و مستوجب مجازات است ، در صورت وقوع تخلف ازسوی مامور پلیس می توان با شماره 197 بازرسی نیروی انتظامی و یا سامانه حفاظت اطلاعات فراجا 116 یا از طریق دفاتر خدمات قضایی اقدام نمود تا رسیدگی شود

نویسنده: گروه وکلای تهران مدافع